07/05/2025

Lysias Talks: Weerbaarheid van kinderen en jongeren versterken is een gedeelde verantwoordelijkheid

Steeds meer jongeren worden geconfronteerd met verleidingen uit de criminele wereld. Hoe zorgen we ervoor dat zij sterker in hun schoenen staan? Ook in middelgrote en kleinere gemeenten is de betrokkenheid van jongeren bij criminaliteit een groeiend probleem. Een preventieve aanpak is essentieel, maar hoe pak je dit als gemeente aan? En welke rol kunnen provincies spelen? En welke preventieprogramma’s zijn effectief? Rosaline en Aldrik delen hun inzichten.

De noodzaak van een preventieve aanpak

Waarom is het noodzakelijk om op preventie in te zetten?

  1. Er bestaan zorgen over de betrokkenheid van groeiend aantal kinderen en jongeren bij vormen van (drugs)criminaliteit. Het probleem van jeugdcriminaliteit beperkt zich niet (langer) tot grote steden. Ook kleinere en middelgrote gemeenten hebben te maken met toenemende betrokkenheid van jongeren bij criminele activiteiten.
  2. Tegelijkertijd moeten we constateren dat op sommige scholen criminaliteitspreventie nog vaak taboe is. “Sommige scholen zijn huiverig om met dit onderwerp aan de slag te gaan,” vertelt Aldrik. “Ze vrezen dat het aanbieden van een preventieprogramma suggereert dat er al problemen zijn, wat hun reputatie als school kan schaden”. Om het gesprek in de klas te kunnen voeren, moet het taboe eraf.

 

Wat werkt?

Kinderen en jongeren willen ten diepste gezien en erkend willen worden in wie ze zijn. Geef kinderen handvatten om ander gedrag te ontwikkelen. Want daarmee voelt een kind zich gezien en wordt de weerbaarheid van een kind vergroot.

Verschillende publieke en maatschappelijke organisaties hebben in de afgelopen jaren initiatieven en lesprogramma’s ontwikkeld op het gebied van weerbaarheid. Na een periode van experimenteren, implementeren en evalueren komt de focus steeds meer te liggen op de effectiviteit van de (wetenschappelijk bewezen) interventiemethodes: levert de methode ook de gewenste resultaten op?

Wij adviseren scholen en gemeenten bij het selecteren van een preventief lesprogramma goed te kijken naar de volgende aspecten:

  1. Aansluiten op de leefwereld. Jongeren hebben doelen nodig in hun leven, zoals naar school gaan, een studie volgen of werken, om een gevoel van richting en betrokkenheid te ervaren. Kies voor een programma dat goed aansluit op de leefwereld van jongeren en dat waar mogelijk vraaggericht werkt of maatwerk biedt.
  2. Gericht op sociale vaardigheden en zelfregie. Deze vaardigheden helpen bij het aangaan van relaties en meer vertrouwen hebben in het eigen handelen. Ga bij het programma na in hoeverre er expliciet aandacht is voor het ontwikkelen van deze competenties.
  3. Veilige omgeving om te leren. Uit onderzoek blijkt dat een veilige omgeving een vitale rol speelt in het welzijn van jongeren en hen beschermt tegen negatieve invloeden die hen kwetsbaar maken voor jeugdcriminaliteit. Jeugdwerkers, ervaringsdeskundigen, peers en ouders spelen hierin een belangrijke rol. Hoe gelijkwaardiger de relatie en hoe meer vertrouwen, des te positiever het resultaat. Zorg dat deze stakeholders onderdeel zijn van het lesprogramma.
  4. Mix van activiteiten. Naast een lesprogramma dat zich richt op het versterken van competenties bij kinderen en jongeren, moeten betrokken professionals elkaar beter leren kennen en vinden. Betere signalering en samenwerking maakt dat kinderen en jongeren sneller en beter geholpen worden. Kies voor een programma waar deze professionals elkaar (beter) leren kennen en vinden.
  5. Aantrekkelijk lesprogramma. Aantrekkelijke manieren van leren zorgen dat de ervaring en geleerde lessen beter beklijven. Kies voor een programma waar leerlingen écht aan de slag gaan.

 

Wij zijn onder de indruk van de lesprogramma’s van de Risk Factory en Kapot Sterk. Ze scoren goed op een aantal aspecten van deze criteria.

Wat kunnen gemeenten doen?

Gemeenten vervullen een belangrijke rol in het faciliteren van de lesprogramma’s op scholen. Maar er blijken grote verschillen te bestaan tussen gemeenten in de aanpak en middelen. Rosaline licht toe: “Grote en kleine gemeenten hebben verschillende behoeftes én verschillende mogelijkheden. Preventie met Gezag-gemeenten (PmG-gemeenten) ontvangen extra financiële middelen, terwijl kleinere gemeenten deze niet krijgen. Tegelijkertijd heeft jeugdcriminaliteit een grensoverschrijdend karakter – jongeren uit kleinere gemeenten gaan immers in grotere gemeenten naar school of ontmoeten daar hun vrienden.” Er is zodoende sprake van een waterbedeffect. Het is daarom belangrijk dat de kennis en ervaringen die PmG-gemeenten de aankomende jaren opdoen, wordt gedeeld met deze kleinere gemeenten.

Welke rol kan de provincie hierin vervullen?

Hoewel de provincie geen formele wettelijke taak heeft op dit gebied, zien wij een belangrijke procesfunctie voor de provincie weggelegd. “De provincie kan een initiërende en aanjagende rol vervullen,” vertelt Aldrik. “Ze kan coördineren, faciliteren en verbinden door verschillende concrete acties te ondernemen:

  • Het stimuleren van een provinciebreed lesprogramma op school en het doorbreken van taboe
  • Het verkleinen van de verschillen tussen Preventie met Gezag gemeenten en gemeenten zonder extra middelen
  • Het versterken van samenwerking tussen scholen, politie, jongerenwerkers en andere partners.”

 

“Met een provinciebreed preventief lesprogramma verlaag je drempels voor scholen, ouders en leerlingen om met dit onderwerp aan de slag te gaan,” concludeert Rosaline. “Samen kunnen we de weerbaarheid van jongeren vergroten en hen helpen betere keuzes te maken. Het gaat erom dat alle kinderen, ongeacht waar ze opgroeien, weerbaar worden tegen de verleidingen van de criminaliteit.”

Meer weten of in gesprek?

De uitdagingen in het versterken van de weerbaarheid van kinderen en jongeren tegen criminaliteit zijn groot, maar met een strategische aanpak kunnen gemeenten en provincies hier samen het verschil maken. Lysias denkt graag mee over hoe jouw organisatie hierin kan bijdragen.

Rosaline Kalf en Aldrik Dijkstra hebben veel ervaring met beleidsvraagstukken op het gebied van ondermijning, preventie en veiligheid. Zij hebben als adviseurs samengewerkt met diverse gemeenten, provincies en maatschappelijke organisaties bij het ontwikkelen van effectieve strategieën en samenwerkingsverbanden.

Wil je meer weten over dit onderwerp of zoek je iemand die meedenkt over preventie en weerbaarheid in jouw gemeente of provincie? Neem vrijblijvend contact op met Rosaline of Aldrik.

Share:

Aldrik Dijkstra

Associé en interim-manager

Rosaline Kalf

Adviseur

Meer inzichten

Veiligheidsrisico’s kerncentrales Zeeland in beeld gebracht
Impact op drie locaties met elkaar vergeleken
10/11/2026
Innovatiefondsen slimmer met elkaar verbinden
Lessen uit West-Nederland voor Europese vergelijking
23/10/2026
Leergang Staatssteun
Praktisch inzicht in staatssteunrecht
10/10/2026